Życie i twórczość  
Wokół prac Magdaleny Abakanowicz
PRZEWIŃ W DÓŁ

Poznaj swoich
przewodników

Magdalena Abakanowicz

Artystka, która zrewolucjonizowała myślenie o rzeźbie. Twórczyni nadająca nowy wymiar tkaninie. Człowiek głęboko zanurzony w naturze. Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska, bo tak brzmiało jej pełne imię i nazwisko, swoim życiorysem i dokonaniami mogłaby obdzielić nie jedną osobę. Oddana pracy artystycznej twórczyni, która pozostawiła po sobie tysiące form oraz wiele myśli o sztuce, które prowokują do dzisiaj. Jako przewodnik po ścieżce wprowadzi Was w świat swoich przemyśleń. Tam gdzie pojawi się jej ikonka, po jej kliknięiu będziecie mogli przenieść się w świat cytatów artystki.

Dream

Macie dość podręcznikowej wiedzy, wolicie zgłębiać historię sztuki w nieoczywisty sposób? Moja głowa przypomina kształtem maskę, jednak nic przed Wami nie będę ukrywał. Podążajcie moim śladem, a myślę że nie będziecie rozczarowani. W tej ścieżce będę dostarczał Wam dodatkowych informacji. Za każdym razem kiedy pojawi się moja ikona - kliknijcie ją, żeby odkryć, co ciekawego mam do opowiedzenia!

Biografia

Magdalena Abakanowicz

Rzeźbiarka, autorka tkanin przestrzennych i instalacji.

Rzeźbiarka, autorka tkanin przestrzennych i instalacji.

Artystka o światowej sławie i renomie prezentowała swoje prace na ponad 70. wystawach indywidualnych w muzeach i galeriach na całym świecie.

Od 2006 roku była członkinią Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. W Polsce największą kolekcję prac Magdaleny Abakanowicz posiada Muzeum Narodowe we Wrocławiu.

Była laureatką wielu prestiżowych nagród — w tym wyróżnienia przyznawanego przez Centrum Rzeźby w Nowym Jorku. Otrzymała polskie, francuskie, włoskie odznaczenia państwowe oraz należy do grona doktorów honorowych uczelni artystycznych w Londynie, Bostonie, Nowym Jorku, Chicago, Łodzi i Poznaniu.

Falenty

Falenty

Magdalena Abakanowicz dzieciństwo spędziła na wsi mazowieckiej. Wraz z matką i surowym ojcem mieszkała w obszernym dworze, osadzie Falenty, pod Warszawą. Rodzice przywiązywali ogromną rolę do historii swoich rodów. Ojciec Konstanty Abakanowicz pochodził z zasłużonego dla Rzeczypospolitej rodu Tatarów, mama z polskiej rodziny szlacheckiej, o równie długiej tradycji.

Jako dziecko, chroniąc nieśmiałość i samotność, budowałam przedmioty...

Nauka

W 1949 roku Abakanowicz rozpoczęła naukę w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie. Na drugim roku studiów przeniosła się do Warszawy. Głównym powodem był brak katedry tkaniny w Sopocie, a właśnie w tym kierunku pragnęła się specjalizować.

Nauka sztuki była strasznym rozczarowaniem...

Dążenie do "doskonałości formy, surowca i wykonania" oraz odchodzenie od poglądu, że tkactwo polega na kopiowaniu obrazu namalowanego na kartonie, to najważniejsze wskazówki wpajane w warszawskiej pracowni tkaniny przyszłym adeptom tej dyscypliny sztuki. I pewnie dlatego już swoje pierwsze prace na krośnie Magdalena Abakanowicz tworzyła tylko na podstawie małego szkicu, autorsko i ze znaczną swobodą.

Cały mój sekret polega na kombinacji poszczególnych elementów...
Opowiedzieć Wam o podróży do Aubusson?
  Abakany  

Abakan żółty, 1970-1975

Sizal tkany, barwiony

Zaczęłam tkać, ale po to, żeby z tkactwa zrobić sztukę...

W drugiej połowie lat sześćdziesiątych Magdalena Abakanowicz zrewolucjonizowała spojrzenie na tkaninę artystyczną.

Stało się to za sprawą nowatorskich pod każdym względem "miękkich rzeźb", zrobionych z barwionego włókna sizalowego.

Te zawieszone w przestrzeni, monumentalne obiekty o skomplikowanej fakturze i wieloznacznych kształtach zaskakiwały odbiorców otwartym wnętrzem, ekspresją barwy i skalą.

Biennale w Sᾶo Paulo

W 1965 roku za abakany ( których nazwa pochodzi oczywiście od jej nazwiska) artystka została nagrodzona złotym medalem na Biennale w Sᾶo Paulo, co stało się początkiem jej międzynarodowej kariery. Od tej pory Abakanowicz należała do czołówki awangardy w dziedzinie tkaniny artystycznej i brała udział we wszystkich ważnych wystawach.


Museum of Modern Art, New York

Museum Bellerive, Zurych

University of Oslo; Centre George Pompidou

Pierwsza duża ekspozycja abakanów miała miejsce w 1968 w Zurychu, następnie były one pokazywane w Holandii, a także w Kunsthalle Mannheim oraz w Museum of Modern Art w Nowym Jorku (1969). Prace artystki zaczęły pojawiać się w światowych kolekcjach muzealnych (na zdjęciach).


Stedelijk Museum, Amsterdam

Do zrobienia abakanów artystka wykorzystywała włókno sizalowe.

Hej! Wiem co nieco o Sizalu!
Czy mówi się Sisalu? Hm...

Dzięki temu, że jest to materiał trwały i sztywny mogły powstawać tak duże obiekty, przypominające rzeźby.

Ponieważ rama tkacka ma około 2 m szerokości, praca przy abakanach polegała więc także na zszywaniu, łączeniu, dodawaniu, bądź odejmowaniu wcześniej utkanych fragmentów.

Abakanowicz nie tworzyła ich sama. Pomagały jej asystentki. Barwiły włókna, a nici okręcały tak, aby uzyskać — zgodnie z projektem artystki — wyrazisty splot i mięsistą fakturę.

Abakany przyniosły mi sławę światową, ale obciążyły sobą jak grzechem...
  Postacie siedzące  

Postacie siedzące, 1974-1984

Tkanina jutowa, żywica, metal

Chodziło o użycie ubogich środków, prostotę formy...

Postacie siedzące

Kontrast między Abakanami a Postaciami siedzącymi jest ogromny. Przepych mięsistych, unerwionych, pulsujących życiem kształtów został zastąpiony tu przez zgrzebne sylwetki wykonane z workowego płótna.

Każda postać tego anonimowego zespołu jest samowystarczalna i odrębna. Monochromatyczne figury-skorupy, akcentujące właściwości materiału, z którego powstały, opowiadają o dramacie ludzkiej egzystencji.

Patrząc na te oddalone od siebie, puste skorupy przychodzi na myśl wspomnienie Abakanowicz z 1944 roku, gdy wojna zmusiła jej rodzinę do ucieczki z rodzinnych stron i wyjazdu do Warszawy:

Chodziło o użycie ubogich środków, prostotę formy...
  Klatka  

Klatka, 1985

Drewno, tkanina jutowa

Klatka

Klatka Magdaleny Abakanowicz, zgodnie z przytoczonymi wypowiedziami artystki, wydaje się być nawiązaniem do sytuacji politycznej w czasach schyłkowych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Anonimowa, skulona postać uwięziona w zbitej z surowych belek klatce, jawi się w tym kontekście jako symbol zniewolenia i zamknięcia na świat. Dla odbiorców spoza Polski praca ta może być odbiciem niepokojów egzystencjalnych o uniwersalnym charakterze.

Kiedy wyjeżdżałam, miałam poczucie wychodzenia z więzienia...

W trakcie jego trwania, do 22 lipca 1983 roku — internowano wielu działaczy związanych z ruchem wolnościowym „Solidarność” — były też ofiary śmiertelne, w tym 9 górników, którzy zginęli podczas pacyfikacji strajku w katowickiej kopalni „Wujek”.

Chodziło o użycie ubogich środków, prostotę formy...

Klatka Magdaleny Abakanowicz powstała w roku 1985. Zapewne na kształt i wymowę tej pracy wpływ miał stan wojenny — wprowadzony w Polsce 13 grudnia 1981 roku. Oznaczało to nie tylko blokadę granic i ograniczenia w życiu codziennym, ale było także wypowiedzeniem wojny całemu narodowi.

  Tłum  

Tłum, 1986- 1994

Tkanina jutowa, żywica

Tłum

Instalacja Tłum należy do najbardziej rozpoznawalnych prac Magdaleny Abakanowicz. Bezgłowe postacie, pozbawione indywidualności, ustawione obok siebie w karnych szeregach to refleksja nad zbiorowością, naszym wspólnym losem i przeznaczeniem.

Ta krocząca masa ludzka może uosabiać bezradność, a jednocześnie może być symbolem niszczącej siły i protestu. Dla jednych jest to szary tłum realnego socjalizmu z jego zamknięciem na świat, uniformizacją, totalitarną dyscypliną, dla innych, opis kondycji ludzkiej o ponadczasowej wymowie.

Chodziło o użycie ubogich środków, prostotę formy...

Sposób powstawania wszystkich figur — zarówno z serii Postaci siedzących, jak i Tłumu — był podobny. Najpierw artystka tworzyła gipsową formę postaci.

Następnie fragmenty tkaniny (pozyskiwanej z używanych wcześniej worków jutowych) moczyła w kleju stolarskim, układała i dociskała w tej formie, a na końcu utwardzała jeszcze płótno żywicą syntetyczną.

W tym żmudnym procesie, polegającym na powtarzalności tej samej struktury Abakanowicz uzyskiwała puste powłoki odbijające wzór ludzkiego ciała.

Od 1986 roku

Magdalena Abakanowicz zaczęła stopniowo wypełniać przestrzenie publiczne swoimi Tłumami. Pierwsza z grup licząca 50 figur została wystawiona w Budapeszcie (1988). Potem powstawały kolejne — „Ragazzi” (1990), „Infantes” (1992), „Puellae” (1992), „Odwróceni” (1993–1994), „Hurma” (1995).

Budapeszt, 1999 r.
Odwróceni, 1993-1994

Rzeźby, początkowo z juty, od końca lat dziewięćdziesiątych realizowane były także w innych materiałach: brązie, betonie, żeliwie. To ostatnie tworzywo zostało wykorzystane w monumentalnej, chicagowskiej „Agorze” oraz w instalacji „Nierozpoznani” — grupie stu dwunastu postaci — od 2002 pokazywanej w Cytadeli w Poznaniu.

Ragazzi, 1990
Hurma, 1995
Puellae, 1994
  Mutanty  

Mutant stojący, 1994-1995

Tkanina jutowa, żywica, metal

Mutanty

Zanim powstała ostateczna wersja Mutantów, były one wielokrotnie przez artystkę i jej współpracowników modyfikowane. Zmieniano już raz zbudowane formy, dodawano detale.

Wspólność i powtarzalność pewnych cech sąsiaduje tu z odkryciem indywidualnego kształtu i struktury.

Rzeźba, która powstaje jest przesycona moim myśleniem...

Choć w języku potocznym mutant to monstrum i dziwadło, wydaje się, że wykreowane przez Magdalenę Abakanowicz stwory, oddają wyłącznie podziw rzeźbiarki dla złożoności natury i jej tajemnic.

Rzeźba, która powstaje jest przesycona moim myśleniem...

Wszystkie prace Magdaleny Abakanowicz , a w szczególności te najbardziej związane z przyrodą: Abakany , Ptaki , Mutanty — to dzieła, w których można odnaleźć fascynacje i zauroczenia artystki odkryte w dzieciństwie, gdy długie dni bez obowiązków spędzała na rozpoznawaniu krainy swego urodzenia.

Wyobraźnia zbierała wszystko, co nieprzeniknione...

Była to nauka o wszystkim żywym — podglądanie, dotykanie dokonywane w samotności w genialny sposób przełożone później na dorosłą twórczość.

Abakany przyniosły mi sławę światową, ale obciążyły sobą jak grzechem, do którego nie wolno się przyznać. Bowiem uprawianie tkactwa zamyka drzwi do świata sztuki.

Magdalena Abakanowicz, 1995